Anlatmaya Bağlı Edebî Metinleri İnceleme Yöntemi
6. metin
BOŞ BİLGİ
20. “Boş Bilgi” adlı masalın olaylarını ve temel çatışmasını bularak aşağıya yazınız.
20.
Pin Man isimli gencin en büyük tutkusu kimsenin yapmadığı işi
yapmaktır. Bunun için ne yaparım diye düşünürken ejderha yapmaya karar
verir. Birinden bunun eğitimini alır. Beş yıl boyunca çok ağır
koşullarda bu işi yapar ama bu işi öğrendikten sonra işe girmek isterr.
Şehre geldiğinde bir tüccar ne işi yapabileceğini sorar. Ejderha
avcılığı yapacağını söyleyince kimse böyle bir ihtiyacı olmadığı için
işsiz kalır.
Temel Çatışma: Faydalı ve Faydasız Bilgi
Temel Çatışma: Faydalı ve Faydasız Bilgi
21. Sıraladığınız
olaylardan ve masalın başlığından yola çıkarak masalı meydana getiren
birimlerin ortak paydası nedir? Bulunuz. Bulduğunuz ortak paydayı metnin
teması diyebilir misiniz? Niçin?
21. Olay örgüsü, yer, zaman, kişi , anlatım ve temel çatışmadır. Bütün bunlar başlıkla birlikte temayı ele verir.
7. metin
KOCAÖKÜZ’ÜN ÖLÜMÜ
22. “Koca Öküz’ün Ölümü” adlı metnin temasını ve bu temayı besleyen düşünceleri aşağıya yazınız.
22.
Teması “Koca Öküz’ün Ölümü”dür. Bu temayı besleyen
düşünceleri olay örgüsünün hikayenin başından sonuna kadar öküzün
kaybolması ve ölüsünün bulunması üzerine kurulmuştur.
23. “Koca
Öküz’ün Ölümü” adlı metinden, yazıldığı dönemdeki köylülerin yaşamı
hakkında neler öğrendiniz? Bu bilgiler metnin temasıyla hangi yönlerden
ilişkilidir?
23.
Hayvancılıkla geçiniyorlar, fakir bir yaşamaları var. Yaşamları kendi
yetiştirdikleriyle sağlayan insanlar. Öküzün ölümü fakir olan aileyi çok
etkilemiştir çünkü ellerinde en önemli varlıklardan biridir ki temayı
ve köylülerin yaşamını birbirinden ayrı düşünemeyiz.
24. “Boş
Bilgi” ve “Koca Öküz’ün Ölümü” adlı metinlerin hangisinin teması
döneminin sosyal yaşamını ve düşünce tarihini daha iyi yansıtmaktadır?
Nedenleriyle açıklayınız.
24.
Koca Öküz’ün Ölümü daha iyi yansıtmıştır. Çünkü diğer metinde anlatılan
daha evrensel bir konu olup hemen hemen her devirde boş bilgi konusuna
değinilebilir ama Koca Öküz’ün Ölümü metninde konu ve tema sadece o
dönemin sosyal yaşamı anlatmaktadır.
25. “Alişimin
Kaşları” ve “Bin Bir Gece Masalları” adlı metinleri okurken
metinlerdeki olayları kimlerin gördüğüne dikkat ediniz. Olayları gören
kişinin anlatımıyla metinlerin altındaki boşluklara birer paragraf
ekleyerek hikâyeyi ve masalı devam ettiriniz.
25.
8. metin
ALİŞİMİN KAŞLARI
9. metin
BİN BİR GECE MASALLARI
26. “Alişimin
Kaşları” adlı metnin anlatıcısı yazar mıdır? Anlatıcı kurmacanın içinde
varlığı söz konusu olan bir kişi midir? Tartışınız. Tartışmanız
sonucunda belirlediğiniz anlatıcıyı tahtaya yazınız.
26.
Edebî metinlerde anlatıcı, kurmacanın sınırları içinde varlığından söz
edilen kişidir. Anlatıcı, yazar ile kurmaca metin arasındaki kişidir.
27. “Bin
Bir Gece Masalları” adlı metnin anlatıcısı Şehrazat mıdır, masalı
yazıya geçiren kişi midir? Bu metni birinci tekil kişi ve ikinci tekil
kişinin ağzından anlatınız. Anlattığınız metin, masalın anlatımına niçin
benzemedi? Görüşünüzü belirtiniz.
27.
Burada anlatıcı Şehrazat’ın ağzından anlatan kişidir. Şehrazat
değildir. Üçüncü bir şahıstır. Bu metni birinci tekil kişi ve ikinci
tekil kişinin ağzından anlatılamaz; çünkü o merkezli bir anlatım
kullanılmıştır.
10. metin
ANNE KALBİ
I. “Yüksekkaldırım’da
hayat başlamıştı. Dükkânının camlarını temizleyen bir radyocu,
gazetesini aldı, çayını söyledi, simitçiyi beklemeye başladı. Tünelden,
sıcak sıcak bir makine kokusu yayıldı.”
(c.
Paragraftaki anlatıcı, bir kamera tarafsızlığıyla olup biteni ifade
ediyor. Gözlemci, anlatıcının bakış açısıyla olayı anlatıyor. n )
II. “Alaaddin’in
anası böylece satmak için lambayı alıp gidecekken onu pek kirli bulmuş
ve Alaaddin’e ‘Oğlum, ilkin pek kirli olan bu lambayı temizleyeyim;
böylece daha parlak olur, daha da fazla para getirir!’ demiş.”
(a. Paragraftaki anlatıcı her şeyi biliyor. İlahî bakış açısıyla olayı anlatıyor. )
III. “Tam
on iki yıldır senden haber alameyordum. Ah, ne kadar özledim seni…
Geceleri hep düşüme giriyorsun… Ağlayıp duruyorum akşam sabah, garip
garip, ‘Ahmed’im, yavrum!’ diye diye.”
(b.
Paragraftaki anlatıcının bilgisi, kahramanların birinin bilgisiyle
sınırlıdır. Kahraman, anlatıcının bakış açısıyla olayı anlatıyor. n)
28. Yukarıdaki paragrafların anlatımını a, b, c seçeneklerinde verilen bilgilerle eşleştiriniz.
a. Paragraftaki anlatıcı her şeyi biliyor. İlahî bakış açısıyla olayı anlatıyor. n
II. “Alaaddin’in
anası böylece satmak için lambayı alıp gidecekken onu pek kirli bulmuş
ve Alaaddin’e ‘Oğlum, ilkin pek kirli olan bu lambayı temizleyeyim;
böylece daha parlak olur, daha da fazla para getirir!’ demiş.”
b. Paragraftaki
anlatıcının bilgisi, kahramanların birinin bilgisiyle sınırlıdır.
Kahraman, anlatıcının bakış açısıyla olayı anlatıyor. n
III. “Tam
on iki yıldır senden haber alameyordum. Ah, ne kadar özledim seni…
Geceleri hep düşüme giriyorsun… Ağlayıp duruyorum akşam sabah, garip
garip, ‘Ahmed’im, yavrum!’ diye diye.”
c. Paragraftaki
anlatıcı, bir kamera tarafsızlığıyla olup biteni ifade ediyor.
Gözlemci, anlatıcının bakış açısıyla olayı anlatıyor.
I. “Yüksekkaldırım’da
hayat başlamıştı. Dükkânının camlarını temizleyen bir radyocu,
gazetesini aldı, çayını söyledi, simitçiyi beklemeye başladı. Tünelden,
sıcak sıcak bir makine kokusu yayıldı.”
29. “Alişimin
Kaşları”, “Bin Bir Gece Masalları” ve “Anne Kalbi” adlı metinlerin
hangisine tasvirlere hangisinde tahlillere, hangisinde açıklamalara yer
verilmiştir? Metinlerin anlatıcıları bu anlatım tekniklerini kullanırken
dile nasıl bir değer yüklemişlerdir?
“Matbaanın kapısındaki gürültü biraz hafifledi.”
“Boğaz vapurları diğer yandan köprüye yaslanmışlar, tatlı bir sabah uykusuna dalmışlardı.”
“Amanın dünyalar benim oldu.”
“… selam göndermişsin.”
29
Bunlar dile mecazi anlamlar yüklemiştir. Bunların yapılmasındaki amaç
anlatılan kişi, eşya ya da duruma karşı detayları daha iyi anlatmaktır.
30. Yukarıdaki
cümlelerde koyu yazılmış kelimeler hangi anlamlarda kullanılmıştır?
İncelenen metinlerde dilin hangi işlevi ön plana çıkmıştır? Özellikle
“Anne Kalbi” adlı metinde sizin duygularınızı etkileyen cümleler var
mıdır? Böyle anlatımda dil hangi işlevdedir? “Anne Kalbi”, “Bin Bir Gece
Masalları” ve “Alişimin Kaşları” adlı metinleri birbirinden ayıran dil
özellikleri nelerdir?
30.
Heyecan Bildirme işlevinde kullanılmıştır. Kullanılan kelimelerle
anlatıcının kullanmış olduğu ifadeler bu üç metni birbirinden ayırır.
Mesela Bin Bir Gece Masalları’nda anlatım diğerlerinden farklıdır.
31. Bildiğiniz
bir yeri anlatınız. Anlatımınızda “Alişimin Kaşları” adlı metindeki
gibi benzetmeler, mecazlar, çok anlamlı, yan anlamlı kelimeler
kullandınız mı? Sizce metinlerin dili konuştuğunuz dilden ne gibi
farklılıklar gösteriyor? Metinlerden örnekler vererek soruyu
cevaplandırınız.
31. Cevabı size kalmış…
32. “Alişimin
Kaşları” ve “Anne Kalbi” adlı metinleri tabloda verilen ölçütlere göre
inceleyiniz. Metinlerden bu ölçütlere uyan örnekler bularak yazınız.
Örnek bulamadığınız bölümü boş bırakınız.
32.
11. metin
KALEVALA
33. “Kalevala” adlı metinde şiir ve düz yazının birlikte kullanılmasının nedeni ne olabilir?
33.
Bir destan özelliği taşır. Destanlar en eski metinlerdir. Anlatımın
olduğu yerler düzyazıyken ozanların dile getirildiği bölümler şiir
şeklinde söylenerek anlatıma akıcılık ve etkileyicilik kazandırılmıştır.
34. “Kalevala”
adlı metindeki olaylar, olayları yaşayan kişiler hangi olağanüstü
özelliklere sahiptir? Metindeki olağanüstü özellikler metnin
oluşturulduğu tarihî dönemdeki insanların yaşayışları ve inançları
hakkında hangi bilgileri edinmenizi sağladı?
34.
“Gökyüzünde yaşayan hava tanrıçası İlmatar, sudan ve rüzgârdan hamile
kalır. Coşkun denizlerin sularında yıllarca çalkalanır, ıstırap çeker.
Efsanevi bir kuş, İlmatar’ın dizine yuva yapar ve yumurtalarını buraya
bırakır. Yumurtalar kırılınca denize dökülür. Yumurtaların parçalarından
gökyüzü, güneş, ay ve bulutlar oluşur. İlmatar da yeryüzünü yaratır.
Otuz yıl sonra ölümsüz ozan Vainamoinen (Veynemöynen)’i doğurur.”
Yukarıda
anlatılan bölüm bunun olağanüstü bir metin olduğunu gösteriyor. Hangi
dönemde yazıldığı ve yaşadığı dönemle ilgili bilgiye gelince destanlar
mitolojik dönemde yazılırlar , toplumların ilkel döneminde dile
getirilirler.
35. a. “Kalevala
Destanı”, Elias Lönnrot tarafından 1827-1837 yılları arasında Fin
topraklarında derlenmiş ve 1849’da yayımlanmıştır. Sizce destandaki
olaylar 1800’lü yıllara mı yoksa daha önceki yıllara mı aittir? Bunu
nereden anladınız?
a.
Daha önceki yıllarda aittir. Çünkü buradaki olağanüstü özellikleri dile
getirmek için insanların mitolojik dönemde yaşaması gerekir. İlkel
toplumlarda meydana gelir. Özellikle dünyanın bir kuş yumurtasından
yaratıldığı fikri bu ilkel dönemin zihniyetini gösterir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder